Özetle: “Kreutzer Sonat” neden bu kadar önemli? 

Finans kökenli bir yazar olarak edebiyat dünyasına ilk adımlarımı attığımda:

“Rakamlarla yorduğum zihnimi sözcüklerle rahatlatmayı hedefliyorum,” diyerek gelecek planlarımın rotasını çizmiş, kendime bir yol haritası belirlemiştim. O gün bu gündür sözcüklerin yansıttığı güce teslim ettiğim ruhumun, deneyimlediğim dinginliğin kölesi olduğunu fark ettim. Şikâyetçi miyim? Elbette hayır…

Bütün bunların etkisinde kalarak: “Sözcükler notalara benzer, ahenkle dans ettiklerinde dünyanın en güzel şarkısına dönüşebilirler!” diye büyük laflar da etmiştim.

Elde ettiğim tecrübeleri cebime koyup yolculuğumu sürdürürken, geldiğim noktada isabetli davrandığımı görmek, kendi adıma doğru yolda olduğumu gösterdi bana. 

Sizlere aktarmak istediğim konunun özneleri olan edebiyat, müzik ve diğer sanat dallarının etkileşimi özelinde “Kreutzer Sonat”ı ’ anlatmaya çalışacağım. Kreutzer Sonat”ı zirveye taşıyan müzik ve edebiyat olduğuna göre, bu iki sanat dalı arasındaki ilişkiye değinmek,başlangıç için en doğru adım olacaktır. 

Sanatın önemli formlarından olan bu iki tür için dilin ritmi aynı derecede önemliyken birindesözcükler, diğerindeyse notalar ön plana çıkıyor. Her ne kadar farklı olsalar da sevgiyi, aşkı, öfkeyi, entrikayı, isyanı, hayatı ve birçok duyguyu içlerinde barındırıyorlar. 

Müzik bu temaları doğrudan iletirken edebiyata duygusal bir alan açıyor, edebiyat ise müziğe farklı bir derinlik sunuyor… Edebiyat kendi ritmiyle müziğe kapılarını sonuna kadar açarken,müzik, kelimelerin gücüyle sanata altın vuruşunu yapıyor.

Shakespeare’in, Puccini’nin ve daha birçok tiyatro metninin yanında romanlar, şiirler de müzikallerin temellerini oluşturuyor. Senfonik şiirleri de unutmamak gerekiyor elbette.

Beethoven’ın eseri “Kreutzer Sonat”, ortaya çıktığı dönemde keman-piyano sonatı türünde gerçek bir devrim yaratmıştı. Bu devrimin en önemli nedeni de keman ve piyanoda rollerineşitlenmiş olmasıydı. Alışılagelmiş keman sonatlarında piyano kemana eşlik ederken,Kreutzer Sonat iki enstrümanı yan yana getirerek onları bir bütünün iki eşit parçasına dönüştürmüştü. Geleneksel anlayışı kökten değiştiren bu durum, eserin dramatik boyuttaderinleşmesine neden oldu. Bu haliyle hem piyano hem de keman açısından teknik olarak dönemin en zorlu eseri olarak kabul edildi. 

Sadece teknik anlamda değil, süresinin uzun olmasıyla da dikkat çekmişti. Standart dışı olarak görülen bu uzunluk, eserin içerdiği dramatik yapının derinleşmesine neden olurken keman-piyano sonatı türünü bambaşka bir boyuta taşıdı. 

Beethoven Kreutzer Sonat’ı, prömiyerini yaptığı Bridgetower’a adamış ancak aralarında bir tartışma yaşandıktan sonra ithafından vazgeçmişti. Bu defa, eserin popüler olabileceği düşüncesiyle ünlü Fransız kemancı, besteci Radolphe Kreutzer’ a yönelerek sonatı kendisine adadı. Fakat ünlü kemancı bu eseri hiçbir zaman çalmadı. Bütün bunlara rağmen,Beethoven’ın Almanya’daki evinde bulunan Kreutzer Sonat’ın el yazmasının hitap kısmında, ”Sonata mulattica composta per il Mulatto Brischdauer gran Pazzo e compositore mulattico” yazıyordu. Yani: ”Büyük soytarı, çılgın ve melez besteci Bridgetower için yazılmıştır” diyordu…

Kreutzer Sonat hem müzik camiasını hem de diğer sanatsal formları uzun süre etkisi altında bırakmaya devam etti. Bunların içinde en çok iz bırakanı, Tolstoy’un 1889 yılında yayımlamış olduğu aynı adlı eseriydi. Bu uzun öykü, toplumun ahlak kurallarını sarsacak nitelikteydi. İşte tam da bu nedenle edebi dünyada infial yarattığı için “edebiyat devrimi” olarak kabul edildi. 

Eser, dönemin evlilik kurumunu, aşk, cinsellik gibi hassas konuları son derece dürüst bir bakış açısıyla ele alıyordu. Başkahraman Pozdnişev’in ağzından verdiği mesajlarla evliliğin yasal seks olduğunu, sevgi yerine şehvete dayanan bir kurumdan başka bir şey olmadığını iddia ediyordu Tolstoy. Bu durumun kadınları köleleştirdiğini söylerken toplumun ahlak anlayışını da katı bir şekilde sorguluyordu. Romantik aşkın şehir efsanesi olduğunu öne sürerek büyük bir tabunun yıkılmasına da sebep oldu aynı zamanda.

Kıskançlık kriziyle karısını öldüren Pozdnişev’in işlediği suça rağmen, beraat etmesi üzerinden toplumsal ikiyüzlülüğü sorguluyordu. Aslında Pozdnişev, kadınlara cinsel dürtülerle yaklaşan her erkeğin karısını öldürdüğü inancındaydı. Şöyle diyordu: 

“Mahkemede bana karımı neyle, nasıl öldürdüğümü soruyorlar. Aptallar! O zaman 5 Ekim’de onu bıçakla öldürdüm sanıyorlar. Ben onu o zaman değil çok daha önce öldürdüm. Tıpkı şimdi herkesin, herkesin öldürdüğü gibi.” 

Ona göre cinsel bir obje olarak görülen kadın zaten ölüydü. Bedeninin ortadan kaldırılmasıherhangi bir şey ifade etmiyordu. Kendi cinselliğinden utanç duyan kadın, erkeğin namusunu saklamakla, erkek ise şerefi için kadının namus bekçiliğini yapmakla yükümlüydü. Ataerkil toplum düzeninde, işlediği suçun çıktısı namus davası olarak görüldüğü için ceza almamıştıPozdnişev.

“Karımı, haysiyetimin ayaklar altına alınması sonucunda geçirdiğim büyük bir öfke nöbeti esnasında öldürdüğüme karar verildi,” diyordu. 

Tolstoy başkahramanı aracılığıyla kadına bakış açısını açık bir şekilde yansıtıyordu okura. Pozdnişev öyküde karısının adını bir kez bile zikretmiyordu. İsminin geçmesi gereken durumlarda karısından “o” diye bahsederek, kadını yok sayıyordu. Trendeki kadın kahramanıise nihilizmi savunan soytarının teki olarak görüyordu.

Aile kavramını eserlerinde işlemeye özen gösteren Tolstoy, cinsellik konusunda farklı fikirlere sahipti. Birtakım düşüncelerin etkisinde kalarak, üremek için bile olsa, cinsel ilişki yaşanmaması gerektiğini savunuyordu. Fakat bu fikirlere sahip birinin on üç çocuğu olması ilginç bir tezat yaratıyordu. 

Aslında ona bütün bunları düşündüren, toplumsal dejenerasyon kaygısıydı. Geleneksel toplum yapısının kaybolmasından endişe ederken, -ataerkil sistemin işlemesi adına- eserlerinde üzerine düşeni fazlasıyla yapıyordu. Kadını kurban ettiği eserlerinde geleneksel değerlerin yitimini yine kadın üzerinden tanımlıyordu. Anna Karanina romanındaki Anna karakteri, evli bir kadın olmasına rağmen yasak aşkının peşinden giderek aile kavramını yerle bir eder. Sonu ölümdür… Şeytan adlı öyküsünde de cinselliğini özgürce yaşamak isteyen kadın karakter ‘şeytan’ olarak görülüp, bir erkek tarafından öldürülür. Bu örneklere bakıldığında Tolstoy’unroman kahramanları olan kadınların ölümleri, sembolik de olsa cinselliğin ölümüne sebep oluyordu.

Ona göre sadece özgürleşmek isteyen kadın figürü değil, modernizm de geleneksel yaşamın katiliydi. Eserlerinde yer verdiği trenler, modernizmin yol açacağı felaketleri simgeliyordu.Anna Karanina’nın ölümü, kadını felakete sürükleyen modernizmin eleştirisi, tren ise bunun simgesiydi. Kreutzer Sonat’ın da tren yolculuğunda geçen bir hikâye olması tesadüf değil, Tolstoy’un vermek istediği mesajın bir parçasıydı.

Öyküdeki her kahramanın toplumsal bir prototipi simgelediğini de unutmayalım: Bir tren kompartımanında sohbet eden grubun içindeki kadın kahraman nihilist kadınların, avukat çağdaş erkeğin, yaşlı tüccar ise eski kafalı bir erkeğin sembolü olarak çıkıyor karşımıza. Pozdnişev karakteriyse, ataerkil bir ortamda yetişen ancak yeniliklere ayak uyduramayan bir adamı simgeliyor. Başkahramanın karısı da dahil olmak üzere öyküdeki kadınlar özne değil,geleneksel yaşamın içinde sıkışıp kalan bir nesne olarak resmediliyorlar eserde. 

Rus realizminin sınırlarını zorlayan Tolstoy, toplumdaki ahlaki çürüme ve insan ruhunda yaşanan iç çatışmaları gözler önüne seriyor aynı zamanda. Hal böyle olunca eser, Rus toplumunda ve Çarlık sarayında büyük bir tepkiyle karşılanarak uzun süre yasaklandı. Yayımlandığındaysa, toplumu ahlaksızlığa yönelttiği için suçlanmış, kilise Çar’a mektup yazarak Tolstoy’un cezalandırılmasını istemişti. İşte bu durum, Tolstoy’un Rus Ortodoks Kilisesi tarafından aforoz edilmesinin ayak sesleri olmuştu. Sırf öykü okunmasın diye Amerika’da Ulusal Posta Servisi, eseri tefrika eden gazetelerin dağıtımını engelledi. Theodore Roosevelt, Tolstoy’un ahlaki bir sapık olduğunu söylerken kadın dernekleri bu esere karşı ayaklandı. 

Tepkiler sadece bununla da kalmadı; eser, çağdaşı yazarlardan da olumsuz geri dönüşler aldı. Hatta Gogol, Gorky, Dostoyevsky, Turgenyev gibi birçok Rus yazarın hikâyelerini İngilizceye çeviren Amerikalı tercüman Isabel Hapgood, Tolstoy’un kahramanını aile yaşantısına uygun olmadığı nedeniyle eleştirdi. Fakat tercüman, 1890 yılında bu uzun öyküyütercüme etti. Tolstoy’un hikâyesini okuyan Anton Çehov da Tolstoy’un aşk, evlilik ve aileyle ilgili fikirlerine şiddetle karşı çıktı. Yine de bütün bunlara rağmen:

“Ancak bu eksiklikler, rüzgârda uçuşan tüyler gibidir; hikâyenin genelinde onlar hiç fark edilmez, fark etseniz bile, sadece izlerden arınmamış, kusurlu insanların tüm bunların mevcudiyetinden kaçınmadığı için yalnızca rahatsız olursunuz!” diyordu Çehov.  

Tolstoy, Kreutzer Sonat öyküsünde anlatmak istediği şeyin tam olarak ne olduğunuaçıklaması yönünde epey bir baskıya maruz kalmıştı. Bunun üzerine, “Yazarın Romana Dair Yazısı” şeklinde bir savunma metni hazırlayarak kitabın son sayfasına aldı. Buraya kadar anlattıklarımın ışığında şunları söyleyebiliriz:

Tolstoy yaşadığı çağda kendi toplumunun kalıplarını kırarak sosyal sınırları zorlamış, sanatsal yaklaşım konusunda Beethoven ile yolları kesişerek onunla aynı kaderi paylaşmıştı. Anakarakteri Pozdnişev’in ağzından şunları yazıyordu Tolstoy:

“Müzik, kendimi unutturuyor, gerçek konumum beni başka bir yere götürüyor, benim olmayan bir konuma müziğin etkisi altında hissetmediğim şeyleri hissettiğimi sanıyorum ve anlamadığım şeyleri anladığımı zannediyorum!”

Bu da bize gösteriyor ki Tolstoy, müziği sanatın zararlı bir boyutu olarak ele alıyordu. Birgörüşe göre bu önermenin kökleri Sokratesçi düşünceye kadar uzanıyordu. Sokrates’in üremenin gerçekleşmesi dışındaki cinsellikten uzak durulması gerektiğine dair görüşü de Pozdnişev ile farklı bir boyuta taşınıyor, Schopenhauerci bir anlayışa bürünüyordu. Üremek için bile olsa cinsellikten uzak durulmalıydı.

Dolayısıyla, tutku ve duyguları harekete geçirdiği düşünülen müzik, hipnoz etkisi yaratarak insanın isteklerine yenik düşmesine sebep oluyordu. Tolstoy’a göre müzik, arzuları harekete geçiren bir sanat türüydü ve kontrol altında tutulması gerekiyordu. Pozdnişev aracılığıyla da bunu açıkça dile getiriyordu:

“Çin’de müzik devlet işidir. Öyle olmalıdır zaten. İsteyen herkesin başka birini ya da başka bir sürü insanı hipnotize etmesine, daha sonra da bu insanlara istediğini yapmasına izin verilebilir mi?”

Tolstoy tepki çeken öyküsünü iki yılda bitirirken dokuz kez düzeltme yapmıştı. Hikâyenin kahramanı Pozdnişev, bir trende aşk hakkında yapılan bir konuşmaya dâhil olup erkeklerin kadınlar hakkındaki olumsuz davranışlarına dair söylemlerde bulunuyordu. Kendi evliliğinde yaşadığı olumsuzlukları anlatırken, evliliğin ne kadar gereksiz bir kurum olduğundan bahsediyordu. 

Karısı bir kemancıya hayrandı ve âşığıyla birlikte Beethoven’ın Kreutzer Sonatı’nıçalıyorlardı. İkisinin yakınlaşmasından şüphelenerek geçici bir süreliğine evden ayrıldı. Bir süre sonra tekrar eve döndüğünde onları birlikte gördü. Müzisyen evden kaçarken, karısı Pozdnişev’in hançer darbelerine maruz kalarak hayatını kaybetti. 

Öykünün ana temasındaki unsurların müzikal zevk, cinsel arzu ve şiddetli kıskançlıkolduğunu söyleyebiliriz. Tolstoy öyküde kahramanı aracılığıyla şu mesajı veriyordu: 

“Onlar, Beethoven’ın Kreutzer Sonatı’nı çalıyorlardı. İlk prestoyu biliyor musun? Biliyor musun?” diye haykırdı. ”Bu! … Korkunç bir şey bu sonat… Genelde de korkunç bir müziktir. … Bu, bu müzik, müziği besteleyen kişinin ruh haline doğrudan götürüyor beni. Kreutzersonatını yazan kişi– Beethoven–, neden bu ruh halinde olduğunu biliyordu… İşte bu yüzden müzik bazen o denli korkunç oluyor ve insanı derinden etkiliyordu.”

Aslına bakarsanız Tolstoy’un biyografi yazarı Pavel İvanovich Biryukov’a göre, Tolstoy bir gece evinde çalınan Beethoven’ın Kreutzer Sonat’ı sonrasında eşinin (kemancıyla) ihanetiyle sarsılmıştı. Tolstoy günlüğüne şöyle yazmıştı: 

“Doğrusunu söylemek gerekirse ‘Kreutzer Sonatı’nın’ duyguları, kadınların cinsel gereksinimlerinin depresif hali hakkında, komik bir dille ve harika bir içerikle mektup yazan Slav bir kadına aittir!”  

Tolstoy’un sonatı eşi tarafından da tepkiyle karşılandı. Günlüğünde şöyle diyordu kadın:

“Tüm kalbimle bu hikâyenin benim için yazıldığını hissettim. Bu beni yaraladı… Tüm dünyanın gözü önünde beni aşağılayarak aramızdaki aşkı mahvetti.”  

Beethoven’ın Kreutzer Sonatı’nın etkisi sadece edebiyat alanıyla sınırlı kalmadı; bu eser birçok sanatçıya ilham vererek sanatlar arası etkileşimi tetikledi. Önce Tolstoy’a ilham kaynağı oldu, ardından da Tolstoy’un eseri Çek besteci Leoš Janáček’in “Kreutzer Sonat” adlı Yaylı Çalgılar Dörtlüsü’ne… Bununla da kalmadı elbette; film, tiyatro oyunları ve resme de sıçradı ilham perileri. 

Ressam Rene-Xavier Prinet’in 1901’de bitirdiği ”Kreutzer Sonat”adlı tablosu, tıpkı müzik ve edebiyatta olduğu gibi kendi alanında yankı uyandırdı. Beethoven’ın sonatın birinci bölümünde dinleyiciye hissettirdiği kargaşa ve karışıklığı tuvaline yansıtmayı başaran Prinet, Kemancı Trukachevsky ve Pozdnyshev’ın piyanist eşinin öpüşme sahnesini aynı güçlü duygularla yorumluyordu. 1901 yılında ilk defa Paris, Munich ve Stuttgart da sergilenen tablo Bavyera prensi tarafından satın alındı. 

“Kreutzer Sonat” elbette hızını alamadı. Sanatın her alanına yayılmak gibi bir misyonu vardı âdeta. 1956’da Fransız yapımı bir film olarak çıktı karşımıza. Filmin yönetmeni ‘Eric Rohmeraynı zamanda oyuncu olarak yer almıştı yapımda. Jean- Claude Brialy ve Françoise Martinellifilmin diğer oyuncularıydı. Örnek verebileceğim bir diğer yapıt ise yönetmenliğini SofiyaMilkina ve Mikhail Shvejtser olan Rus yapımı bir filmdi. Kreytserova Sonata adlı yapıttaOleg Yankovski, Aleksandr Trofimov ve Irina Seleznyova adlı oyuncular yer alıyor.

Sanatın her alanında deprem etkisi yaratarak ilham perilerini ateşleyen kahramanlara yeniden dönecek olursam; Beethoven da Tolstoy da ”Kreutzer Sonat” adlı eserlerinde insan ruhunu derinlemesine incelerken, kendi alanlarında bilinçdışı korku ve arzuları hem okuyucu hem de dinleyiciyle yüzleştirmeyi başarmışlardı. Edebi ve müzikal anlamda gerçekleştirilen bu yüzleşme, yaşadıkları çağı aşarak darbeye dönüştü. 

Bu darbe diğer sanat dallarına da sıçradı…

Sonra ne mi oldu?

DEVRİM!

Aşkın Zengin Akkuş

Sosyolog & Yazar

Kaynakça

* Karabacak, E. / An analysis of Lev Tolstoy’s Story Kreutzer Sonata in the context of feminist criticism theory / Karabacak, E.

* Yağmur Üçüz / Cinselliğin Metafiziği Feminist edebiyat eleştirisi bağlamında Lev Tolstoy’un Kreutzer Sonat adlı uzun öyküsü üzerine bir inceleme

* VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical

* Lev Nikolayeviç Tolstoy – Kreutzer Sonat –  İş Bankası Yayınla

53 yıldır ülkemizde halkla ilişkiler mesleğinin gelişimi, etik değerleri ve itibarı için çalışan Türkiye Halkla İlişkiler Derneği (TÜHİD) olarak, yapımlarınızda/ dizilerinizde yer alan meslek temsiliyle ilgili bir hususu dikkatinize sunmak isteriz.

Öncelikle ekranlar aracılığıyla izleyiciye sunduğunuz hikayeler için teşekkür ederiz. Diziler ve filmler, izleyicilere sadece eğlence sunmakla kalmaz; aynı zamanda toplumsal farkındalık yaratır, kültürel değerleri aktarır ve meslekler hakkında bilinç oluşturmada önemli rol oynar. Halkla ilişkiler mesleğinin doğru ve stratejik biçimde temsil edilmesi izleyicilerin mesleği anlaması ve takdir etmesi açısından son derece değerlidir. Bu nedenle halkla ilişkiler ve iletişim yönetimi mesleği ve halkla ilişkiler ve iletişim yönetimiprofesyonellerinin işlevleri hakkında doğru ve kapsamlı bir bilgi paylaşımı büyük önem taşımaktadır.

Halkla ilişkiler, kurum ve markalar ile kamu arasında güvene dayalı iletişim köprüleri kuran ve kurumsal itibarın yönetilmesini sağlayan stratejik bir yönetim fonksiyonudur. Fakat dizilerimizde “halkla ilişkiler uzmanı” yerine “PR’cı” gibi küçültücü ve mesleğin profesyonelliğini gölgeleyen ifadelerin kullanıldığını üzülerek gözlemledik. Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyonelleri “PR’cı” olarak tanımlanamaz; iletişim danışmanı, halkla ilişkiler sorumlusu/uzmanı/direktörü, kurumsal iletişim sorumlusu/uzmanı/direktörü, medya ve içerik stratejisti, kriz iletişimi yöneticisi veya kurumsal sosyal sorumluluk /sürdürülebilik koordinatörü gibi farklı unvan ve rollerle görevler üstlenirler. Meslek; güven ve itibar yönetimi, kriz iletişimi yönetimi, medya ilişkileri, iletişim stratejilerinin planlanması ve uygulanması, dijital iletişim, etkinlik ve proje yönetimi gibi geniş bir yelpazede çok katmanlı sorumluluklar içerir. Günümüzde halkla ilişkiler ve iletişim yönetimi stratejik bir yönetim fonksiyonu olarak konumlanmaktadır. Bu da bir şirketin olmazsa olmaz iş modelinin yapı taşlarından biridir.

“PR’cı” ifadesi günlük kullanımda sıkça görülse de mesleğin resmi veya profesyonel tanımı açısından doğru değildir. Türkçe’de İngilizce adı Public Relations kısaltması olan PRsonuna -cı eklenerek ortaya çıkan yeni ifade ile itibar yöneten mesleğimizin itibarı zedelenmektedir.  

Doğru ve profesyonel kullanım: “Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyoneli “, “Halkla İlişkiler Uzmanı”, “İletişim Profesyoneli, “İletişim Danışmanı”, “Kurumsal İletişim Lideri”, “Halkla İlişkiler ve İletişim Yönetimi Danışmanı” gibi ifadeler tercih edilmelidir.

“PR’cı” kullanımı: Daha çok gündelik konuşmalarda kullanılsa da mesleğin stratejik ve profesyonel yönünü yansıtmaz. Dolayısıyla mesleğimizin uygulama alanlarında böyle bir kullanım yoktur. Sektörel terminolojide PR ajansı, PR uzmanı gibi tanımlar kullanılsa da yarısı Türkçe yarısı İngilizce olan bu kullanımlar hatalıdır, doğrusu Türkçe mesleki ifadelerin kullanımıdır.

Ekranlarda Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyoneli görevinde olan karakterleri zaman zaman karalama kampanyaları yapan ya da bir danışma görevlisi, yalnızca “basın bülteni hazırlayan kişi” veya tek yönlü tanıtım uzmanı gibi klişe rollerle sunulmaktadır. Oysa bir Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyoneli; stratejik düşünme, analiz, yaratıcı çözüm üretme ve kriz anlarında hızlı, etkili karar alma yetkinliklerini bir arada kullanır. Kurum veya markanın halkla ilişkilerini yönetmek, kurum sözcüleri, liderler ve yöneticilerin iletişimi dahil görünür ve görünmez pek çok çalışmayı organize etmek halkla ilişkiler disiplini ve biliminin temel işlevlerindendir.

Halkla ilişkiler mesleği, yalnızca kurumların iletişimini yönetmekle kalmaz, doğru ve stratejik uygulamalarla topluma değer katarken, sürdürülebilirlik ve kurumsal sorumluluk yönetimi çalışmaları aracılığıyla gezegene de olumlu etkiler yaratmaktadır. Halkla İlişkiler ve İletişim Yönetimi Profesyonelleri çevresel farkındalık, toplumsal bilinç ve sürdürülebilir uygulamaları destekleyen projeleri hayata geçirerek hem toplumların hem de gezegenin yararına katkıda bulunur.

“Mesleğimizin doğru konumlanması ve toplumda anlaşılır bir şekilde temsil edilmesi adına sizlere destek olmaktan memnuniyet duyacağımızı belirtmek isteriz.”

Türkiye Halkla İlişkiler Derneği (TÜHİD) olarak, halkla ilişkiler mesleğinin standartlarını yükseltmek, mesleki etik ve profesyonellik bilincini güçlendirmek için çalışıyoruz. Bu çabalarımız doğrultusunda, hikayelerinizde Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyonelikarakterlerini tasarlarken mesleğin gerçek kapsamını ve stratejik sorumluluklarını göz önünde bulundurmanızın önemli olduğuna inanıyoruz. Mesleğimizin doğru konumlanması ve toplumda anlaşılır bir şekilde temsil edilmesi adına sizlere destek olmaktan memnuniyet duyacağımızı belirtmek isteriz. İzleyicilere mesleği yalnızca yüzeysel veya olumsuz klişeler üzerinden tanıtmak yerine, stratejik, yaratıcı ve toplumsal katkısı olan yönlerini göstermek hem izleyici eğitimine hem de mesleğin algısına değerli katkı sağlayacaktır.

Halkla İlişkiler ve İletişim Profesyoneli karakteri tasarlarken biz profesyonellerden alacağınız bilgi ve destekle belki de çok daha cazip senaryo hikâyeleri üretebilir, iletişimin güçlü yapısını projelerinizde hissedilir bir farkla sunabilirsiniz. Her daim iş birliğine açık olduğumuzu belirtir, gereğinde sizlerle bir araya gelmekten mutluluk duyarız. 

Göstereceğiniz hassasiyet için şimdiden teşekkür eder, çalışmalarınızda başarılar dileriz.

Saygılarımızla,

Türkiye Halkla İlişkiler Derneği (TÜHİD)

​

TÜHİD – Türkiye Halkla İlişkiler Derneği

T: +90 212 258 02 07 F: +90 212 261 53 44 E: bilgi@tuhid.org
www.tuhid.org | www.altinpusula.org

SİNEMANIN SANAT VE ENDÜSTRİ ARASINDAKİ YOLCULUĞU

Sanayi Devrimi ile birlikte büyük toplumsal, ekonomik ve siyasal dönüşümlerin yaşandığı bir dönemde ortaya çıkan sinema hem bu dönüşümlere hem de kendi evrimine tanıklık etmiştir. Daha önce hiçbir sanat dalının ulaşamadığı ölçüde gerçekliğe yaklaşabilme yetisiyle sinema, anlatım olanaklarının genişliği sayesinde güçlü bir ifade aracı haline gelmiştir. Bu yönüyle hem endüstriyel bir ürün hem de sanatsal bir etkinlik olarak konumlanır.

Sinemanın dili; renk, ışık, ses, kurgu, kamera hareketleri ve açılar gibi unsurların yanı sıra simgesel imgeler aracılığıyla kurulur. Bu bağlamda sinematografi, yalnızca zamanı yeniden kurmakla kalmaz; mekânı, duygu ve düşünceleri de dönüştürür. Görüntünün sahneleme yoluyla düzenlenmesi; kostüm, dekor, makyaj ve efektlerin yönetmen bakış açısıyla yeniden biçimlendirilmesi, gerçeklikten düşe, düşselden simgesel boyuta geçişi mümkün kılar. Böylece yönetmen, sinemasal mekân anlayışını oluşturur.

Sinemanın gelişimi süresince farklı kuramlar ve akımlar, anlatım öğelerinin çeşitliliği ve bu öğelere verilen önem doğrultusunda şekillenmiştir. Her biri farklı bakış açılarını savunan kuramcılar ve sinemacılar, bu sanat dalının evrimini şekillendirmiş ve sinemayı “Yedinci Sanat” olarak konumlandırmıştır.

Günümüzde sinema; türleri, anlatı yapıları ve hedeflediği kitleler doğrultusunda çeşitlilik gösterir. En yaygın ayrım ise Ticari Sinema ve Sanat Sineması olarak öne çıkar:

Ticari Sinema (Anaakım / Hollywood Sineması), izleyiciyi eğlendirme, geniş kitlelere ulaşma veekonomik kazanç sağlama amacıyla şekillenir. Işık, ses, kurgu, oyunculuk ve diğer teknik unsurlar yüksek profesyonellikle sunulur. Hollywood, bu yapının merkezinde yer alarak küresel ölçekte sinema endüstrisinin öncüsü konumundadır. Büyük bütçeli, yüksek tempolu, genellikle popüler türlere ait filmler bu anlayışın ürünüdür. Filmlerin amacı, izleyicilerin para harcamasını sağlamak ve kâr elde etmektir. Ticari sinema, genellikle özet olarak işlenen ya da çoğunlukla popüler türler tarafından temsil edilen filmleri kapsar. Özetle; kazanç odaklı bir endüstridir.

Sanat Sineması ise kâr amacı gütmeyen, yaratıcı ve özgün anlatımı önceleyen bir yaklaşımdır. Bireyin iç dünyasını, psikolojik derinliklerini ve toplumsal açmazlarını irdeleyen çok katmanlı hikâyelere yer verir. Avrupa sineması bu anlamda öncü örnekler sunmuş; insanı bilinmeyen yönleriyle keşfe çıkan anlatılar ortaya koymuştur. Bu sayede, toplumda az bilinen ya da görünmeyen gerçeklikler filmler aracılığıyla kitlelere ulaştırılmıştır. Bu yönüyle sinema, etkili bir kitle iletişim aracı haline gelmiştir.

Lumière Kardeşler’in “La Sortie de l’usine Lumière à Lyon” filmiyle başlayan sinema tarihi, zamanla sadece bir eğlence aracı değil; kültürel, estetik ve düşünsel bir platform olarak da gelişmiştir. Sanata ilgi duyan bireyler, bu alanın eğitimini alarak yeteneklerini sinema yoluyla ifade etmeye başlamış, böylece sinema daha etkili ve kitlesel bir sanat dalı haline gelmiştir.

Bugün sinema sadece merkez ülkelerde değil; sınırlı kaynaklara sahip çevre ülkelerde de üretim yapılabilen bir ifade aracıdır. Büyük bütçelere sahip ülkeler aksiyon, bilim-kurgu, animasyon ya da epik türlere yönelirken; ekonomik kaynakları kısıtlı olan ülkeler daha çok birey merkezli, minimalist ve kültürel derinliği olan anlatılar üretmektedir. Bu durum, sinemanın yalnızca bir endüstri değil; aynı zamanda bir kültürel hafıza aracı olduğunu da kanıtlar.

Sonuç olarak, sinema tarihinde “Ticari Sinema” ve “Sanat Sineması” ayrımı, farklı anlatı biçimlerinin ve amaçlarının ifadesidir. Bu ikilik, kimi zaman farklı terimlerle ifade edilse de özünde aynı çerçeveye oturur. Bugün yerli ve uluslararası festivallerden sinema ödüllerine kadar pek çok etkinlik bu ayrım temelinde değerlendirme yapar. Sinema, içinde bulunduğu çağın hem tanığı hem de anlatıcısı olmaya devam etmektedir.